Cách sử dụng đồng hồ vạn năng dòng đồng hồ kim và đồng hồ số (điện tử) chi tiết, dễ hiểu dành cho người mới. Bài viết được thực hiện bởi Thợ Việt là đơn vị có kinh nghiệm sửa điện nhiều năm tại TPHCM và các khu vực lân cận.
Ký hiệu cơ bản trên đồng hồ vạn năng
Đồng hồ vạn năng là thiết bị đo điện đa chức năng cầm tay, các chức năng cơ bản bao gồm: đo điện áp (AC/DC), dòng điện và điện trở. Trước khi học cách sử dụng đồng hồ vạn năng, cần phải đọc vị được các ký hiệu trên mặt đĩa số của thiết bị.
Dưới đây là các ký hiệu phổ biến nhất:
- V~ (hoặc ACV): Đo điện áp xoay chiều (điện lưới gia đình).
- V- (hoặc DCV): Đo điện áp một chiều (pin, ắc quy, sạc điện thoại).
- A~ (ACA): Đo dòng điện xoay chiều.
- A- (DCA): Đo dòng điện một chiều.
- Omega (Ohm): Đo điện trở của linh kiện hoặc dây dẫn.
- F (Capacitance): Đo điện dung của tụ điện.
- Ký hiệu sóng âm thanh/Điốt: Dùng để đo thông mạch (kiểm tra dây có bị đứt không) và kiểm tra điốt.
Lưu ý: Mọi đồng hồ vạn năng luôn có ít nhất 2 que đo Que đen (Cực âm) và Que đỏ (Cực dương). Trong đó, Que đen luôn luôn cắm vào cổng COM (Common); Que đỏ cắm vào cổng Omega nếu đo điện áp, điện trở, dòng điện nhỏ và chỉ chuyển sang cổng 10A hoặc 20A khi cần đo dòng điện cường độ cao.
Cách sử dụng đồng hồ vạn năng số (Điện tử)
Đồng hồ số hiện nay rất phổ biến nhờ màn hình LCD hiển thị kết quả trực tiếp, độ chính xác cao và dễ sử dụng.
Cách đo điện áp (ACV và DCV)
Cho dù đo điện lưới gia đình (AC) hay đo pin (DC), quy trình kiểm tra điện áp đều tuân theo các bước kỹ thuật cơ bản giúp đảm bảo an toàn.
Đầu tiên, chọn thang đo phù hợp bằng cách xoay núm vặn sang vùng V~ (AC) nếu đo điện lưới hoặc vùng V- (DC) nếu đo pin, ắc quy, đồng thời luôn lưu ý chọn hạn mức thang đo cao hơn giá trị ước tính để bảo vệ thiết bị.
Tiếp theo, tiến hành kết nối que đo vào nguồn bằng cách đặt 2 đầu que đo vào 2 điểm cần đo, trong đó với dòng AC không cần phân biệt màu dây, còn với dòng DC thì phải đặt que đỏ vào cực dương (+) và que đen vào cực âm (-).
Cuối cùng, đọc kết quả hiển thị trực tiếp trên màn hình LCD để lấy trị số điện áp và nếu màn hình có xuất hiện dấu (-) phía trước khi đo DC thì đó là báo hiệu ngược chiều que đo.
Cách đo thông mạch (kiểm tra đứt dây)
Đối với dân kỹ thuật, đo thông mạch là tính năng được dùng nhiều để kiểm tra xem một sợi dây điện, cầu chì hay công tắc có bị hỏng hay không.
Để bắt đầu, cần xoay núm vặn sang ký hiệu phát âm thanh (thường có hình sóng âm báo bíp) hoặc hình điốt trên mặt đồng hồ. Tiếp theo, hãy chạm hai đầu que đo vào hai đầu sợi dây hoặc hai cực của linh kiện cần kiểm tra nhằm thiết lập một mạch kín.
Cuối cùng, lắng nghe và đọc kết quả hiển thị trên màn hình: nếu đồng hồ phát ra tiếng kêu “bíp” liên tục đồng thời màn hình hiển thị điện trở gần bằng 0, điều đó nghĩa là dây còn nguyên vẹn; ngược lại, nếu không có tiếng bíp nào vang lên thì chắc chắn dây đã bị đứt ở đâu đó.
Cách đo điện trở
Trước khi đo điện trở, cần chuyển mạch đồng hồ về vùng thang đo điện trở (ký hiệu Ω). Sau đó, ngắt nguồn điện của mạch chứa điện trở cần đo, tránh gây hỏng thiết bị.
Khi mạch đã an toàn, tiến hành đặt hai que đo vào hai đầu điện trở mà không cần phân biệt chiều âm dương, rồi quan sát để đọc giá trị hiển thị trên màn hình.
Trong quá trình này, nếu màn hình hiển thị ký tự “OL” (Overload), điều đó có nghĩa là giá trị điện trở thực tế đang lớn hơn thang đo, lúc này chỉ cần vặn tăng thang đo lên một nấc cho đến khi con số ổn định.
Cách sử dụng đồng hồ vạn năng kim (VOM)
Đồng hồ kim hiển thị kết quả bằng một kim chỉ thị trên các vạch chia độ. Loại này đòi hỏi người dùng phải biết cách tính toán nhân/chia theo thang đo kỹ hơn một chút.
Lưu ý trước khi đo bằng đồng hồ kim
Trước khi đo, dùng tuốc nơ vít nhỏ chỉnh nhẹ vặn vít ở giữa đồng hồ sao cho kim chỉ đúng vạch số 0 bên trái màn hình. Riêng với thang đo điện trở, mỗi lần chuyển thang đo (x1, x10, x1k), phải chập 2 que đo lại với nhau và vặn núm chỉnh Ω ADJ sao cho kim chỉ về số 0 ở góc bên phải sơ đồ.
Quy trình đo dòng điện một chiều (DCA)
Đo dòng điện (Ampe) là phép đo dễ gây cháy đồng hồ nhất nếu thực hiện sai. Hãy làm đúng theo trình tự sau.
- Cắm que đen vào cổng COM, que đỏ vào cổng mA hoặc 10A tùy công suất tải.
- Chuyển núm vặn sang vùng DCA và chọn thang đo lớn nhất để thử trước.
- Bắt buộc mắc nối tiếp đồng hồ vạn năng với tải cần đo (Không được mắc song song như đo điện áp).
- Bật nguồn mạch điện và đọc kết quả dựa trên vạch chỉ thị kim tương ứng với thang đo đã chọn.
Nguyên tắc an toàn khi sử dụng đồng hồ vạn năng
Sự cố cháy nổ đồng hồ đo phần lớn đến từ sự chủ quan của người sử dụng. Hãy ghi nhớ các nguyên tắc dưới đây để bảo vệ bản thân và thiết bị.
- Không đo điện áp khi đồng hồ đang ở thang đo Dòng điện (A) hoặc Điện trở (Ω).
- Luôn chọn thang đo lớn nhất nếu chưa biết rõ giá trị dòng điện/điện áp của nguồn cần đo là bao nhiêu, sau đó hạ dần thang đo xuống để có kết quả chính xác hơn.
- Khi đo điện áp cao (trên 50V), hãy giữ tay phía sau phần gờ bảo vệ của que đo để tránh bị giật điện.
Nên chọn đồng hồ vạn năng kim hay số?
Để có cái nhìn tổng quan và đưa ra lựa chọn mua sắm hợp lý, hãy tham khảo bảng so sánh dưới đây.
| Tiêu chí | Đồng hồ vạn năng Kim (VOM) | Đồng hồ vạn năng Số (Digital) |
| Độ dễ đọc | Khó hơn, phải nhìn vạch chia và tính toán | Rất dễ, hiển thị số trực tiếp trên màn hình |
| Độ chính xác | Trung bình, dễ sai số do góc nhìn | Cao, độ phân giải số rõ ràng |
| Độ bền va đập | Kém (kim và cuộn dây dễ lệch khi rơi) | Tốt hơn, vỏ nhựa bọc cao su chống sốc |
| Giá thành | Rẻ, phù hợp với ngân sách thấp | Đa dạng, từ phân khúc giá rẻ tới cao cấp |
| Thế mạnh đặc biệt | Theo dõi sự biến thiên liên tục của dòng điện tốt | Tích hợp nhiều tính năng thông minh (Auto-range, Hold…) |
Hy vọng bài viết hướng dẫn cách sử dụng đồng hồ vạn năng này đã cung cấp cho bạn đọc đầy đủ những kiến thức cần thiết để tự tin thao tác kiểm tra các thiết bị điện trong gia đình. Chỉ cần ghi nhớ quy tắc: “Chọn đúng thang đo – Cắm đúng cổng que – Ngắt điện mạch khi đo điện trở” là đang sử dụng thiết bị một cách an toàn và hiệu quả.