Đo dòng điện là thao tác xác định công suất tiêu thụ của thiết bị, phát hiện sự cố rò rỉ điện hay đo đạc các thông số linh kiện trên bo mạch. Cùng Thợ Việt tìm hiểu cách đo dòng điện bằng đồng hồ vạn năng đúng kỹ thuật, an toàn và hiệu quả.
Nguyên lý cốt lõi khi đo dòng điện
Khi đo dòng điện, đồng hồ vạn năng phải được mắc nối tiếp với tải vì thiết bị có điện trở nội rất nhỏ, giúp toàn bộ dòng điện chạy qua để ghi nhận thông số chính xác mà không gây sụt áp trên mạch.
Nếu vô tình mắc song song với nguồn điện, điện trở cực thấp này sẽ lập tức tạo ra đường đoản mạch, khiến một dòng điện cực đại xông qua làm nổ cầu chì bảo vệ hoặc thiêu rụi bo mạch bên trong thiết bị.
Thao tác đo dòng điện bằng đồng hồ vạn năng điện tử
Đồng hồ vạn năng điện tử (Digital Multimeter – DMM) là dòng máy phổ biến nhất hiện nay nhờ màn hình hiển thị trực quan, độ chính xác cao và tích hợp tính năng tự động chọn dải đo.
Cắm dây đo vào cổng chức năng tương ứng
Khi cắm que đo, cố định que đen vào cổng COM và chọn cổng cho que đỏ dựa trên cường độ dòng điện dự kiến: cắm vào cổng mA/µA đối với dòng điện nhỏ trong bo mạch điện tử (dưới 200mA – 400mA), hoặc chuyển sang cổng 10A/20A khi đo dòng điện tải lớn ở các thiết bị gia dụng (từ 1A – 10A/20A).
Thiết lập thang đo và loại dòng điện
Hãy xoay núm vặn trung tâm về dải đo dòng điện (ký hiệu A) và nhấn nút SELECT để chọn chế độ thích hợp: dùng DC khi đo dòng một chiều (pin, ắc quy, nguồn adapter) hoặc chọn AC khi đo dòng xoay chiều của hệ thống điện lưới dân dụng.
Ngắt nguồn và mắc nối tiếp thiết bị đo vào mạch
Hãy ngắt nguồn điện cấp cho mạch bằng cách ngắt aptomat hoặc rút phích cắm để đảm bảo an toàn tuyệt đối. Tiến hành hở mạch tại một điểm bằng cách tháo một đầu dây dẫn nối đến tải tiêu thụ. Chạm que đỏ vào đầu dây đi ra từ nguồn điện và chạm que đen vào đầu dây đi vào thiết bị tiêu thụ.
Cấp điện trở lại và ghi nhận thông số
Sau khi đã cố định chắc chắn hai que đo, bật nguồn điện cho mạch hoạt động. Màn hình LCD sẽ hiển thị giá trị dòng điện thực tế. Trường hợp màn hình xuất hiện dấu trừ (ví dụ -0.85A), điều đó chỉ đơn giản là bạn đang cắm ngược chiều cực tính của dòng DC. Bạn chỉ cần lấy giá trị tuyệt đối hoặc đảo lại vị trí hai que đo.
Thao tác đo dòng điện bằng đồng hồ vạn năng kim
Đồng hồ vạn năng kim (Analogue Multimeter) sử dụng kim chỉ thị trên cung chia độ. Dù đòi hỏi kỹ năng đọc thông số phức tạp hơn, dòng máy này lại có ưu điểm thể hiện sự biến động liên tục của dòng điện một cách mượt mà.
Hiệu chỉnh vạch số 0 cơ học
Trước khi kết nối dây, bạn quan sát kim chỉ thị ở góc trái màn hình. Nếu kim không nằm đúng vị trí vạch 0, hãy dùng tua vít dẹt điều chỉnh nhẹ núm xoay cơ học nằm ngay bên dưới mặt kính để đưa kim về chuẩn điểm 0.
Chọn dải thang đo DC.A phù hợp
Cắm que đen vào cổng COM (-) và que đỏ vào cọc (+) hoặc DC.A. Xoay núm chọn dải đo sang khu vực DC.A.
Nếu chưa ước tính được cường độ dòng điện trong mạch, bạn nên chọn dải đo lớn nhất (như 250mA hoặc 10A). Sau khi cấp điện, nếu thấy kim chỉ nhích nhẹ, bạn mới giảm dần thang đo xuống để kim lệch nằm trong khoảng từ 1/3 đến 2/3 cung chia độ, giúp đọc kết quả chính xác nhất.
Mắc nối tiếp đúng cực tính
Tương tự như dòng điện tử, cần ngắt nguồn và tách mạch để mắc nối tiếp đồng hồ vạn năng. Tuy nhiên với đồng hồ kim, yếu tố cực tính là bắt buộc: que đỏ phải nối về phía cực dương (+) của nguồn điện và que đen nối về phía cực âm (-). Mắc ngược cực tính sẽ khiến kim giật mạnh về bên trái, dễ gây cong hoặc gãy kim chỉ thị.
Tính toán giá trị thực tế
Khi đo bằng đồng hồ kim, số hiển thị trên mặt kính chưa phải là kết quả cuối cùng. Bạn cần tính toán theo công thức:
Giá trị thực = (Số chỉ trên cung chia độ × Thang đo đang chọn) / Giá trị MAX trên cung chia độ
Ví dụ: Bạn chọn thang đo 250mA, cung chia độ có giá trị MAX là 250, kim dừng ở vị trí 150. Giá trị dòng điện thực tế lúc này là: (150 × 250) / 250 = 150 mA
So sánh đo trên đồng hồ kim và điện tử
| Tiêu Chí | Đồng Hồ Vạn Năng Điện Tử | Đồng Hồ Vạn Năng Kim |
| Thao tác đọc kết quả | Hiện số rõ ràng, không cần tính toán | Đòi hỏi quan sát vạch chia và tính theo công thức |
| Độ an toàn khi ngược cực | Báo dấu trừ, không ảnh hưởng thiết bị | Kim giật ngược, nguy cơ gãy kim chỉ thị |
| Khả năng đo dòng AC | Đo dễ dàng cả dòng AC lẫn DC | Đa số chỉ hỗ trợ đo dòng DC |
| Tính tiện lợi | Nhiều máy có tính năng Auto-range | Phải chọn thang đo thủ công từng nấc |
Lưu ý an toàn khi đo dòng điện bằng đồng hồ vạn năng
Sau khi đo xong, hãy chuyển que đỏ về cổng đo điện áp để tránh việc quên và đo nhầm vào nguồn 220V gây chập cháy, nổ cầu chì. Đồng thời, đồng hồ vạn năng chỉ chịu được dòng 10A – 20A trong tối đa 10 – 15 giây; đối với các thiết bị công suất lớn như máy lạnh, bếp từ hay máy hàn, nên dùng Ampe kìm để an toàn.