Aptomat là gì? Sửa Aptomat có khó không? Nguyên nhân nào làm cho aptomat bị hư hỏng? Thợ Việt mời quý anh/chị cùng tham khảo qua bài viết bên dưới đây để có được hướng sửa chữa đúng và hiệu quả nhất.
Sửa chữa aptomat
Aptomat là gì?
Aptomat (hay CB – Circuit Breaker) là thiết bị đóng cắt tự động, hoạt động như một cầu dao an toàn thông minh trong hệ thống điện. Khi phát hiện sự cố quá tải, ngắn mạch, sụt áp hoặc rò điện, Aptomat lập tức ngắt mạch để bảo vệ toàn bộ thiết bị và tính mạng người vận hành.
Nguyên nhân & cách khắc phục aptomat bị hư
Quá tải điện kéo dài
Dòng điện vượt ngưỡng cho phép liên tục khiến cuộn dây bên trong Aptomat bị nóng và tích nhiệt theo thời gian. Nhiệt độ cao kéo dài làm biến dạng các bộ phận cơ cấu bên trong, khiến Aptomat mất khả năng đóng cắt chính xác. Vì lý do này nên quá tải điện kéo dài là nguyên nhân phổ biến nhất khiến Aptomat hỏng sớm hơn tuổi thọ thiết kế.
Cách khắc phục:
- Bước 1: Ngắt toàn bộ tải đang kết nối với Aptomat trước khi tiến hành kiểm tra hệ thống.
- Bước 2: Đo tổng dòng điện thực tế bằng ampe kìm để xác định chính xác mức tải đang sử dụng.
- Bước 3: Đối chiếu với dòng định mức ghi trên thân Aptomat, nếu vượt quá 80% thì thay Aptomat có dòng định mức lớn hơn.
Ngắn mạch đột ngột
Chập mạch tạo ra dòng điện cực lớn trong tích tắc, tác động mạnh lên cơ cấu đóng cắt và tiếp điểm bên trong Aptomat. Nếu sự cố ngắn mạch xảy ra nhiều lần, cơ cấu lò xo và tiếp điểm sẽ hỏng dần dù Aptomat vẫn còn đóng cắt được. Kết quả là Aptomat mất khả năng bảo vệ đúng mức, tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ cho toàn bộ hệ thống điện phía sau.
Cách khắc phục:
- Bước 1: Không đóng lại Aptomat ngay, cần kiểm tra toàn bộ đường dây phía sau trước khi thao tác.
- Bước 2: Dùng đồng hồ vạn năng xác định chính xác vị trí ngắn mạch trên toàn bộ đường dây.
- Bước 3: Xử lý triệt để điểm chập mạch, kiểm tra lại Aptomat và thay mới nếu cơ cấu bên trong đã bị hỏng.
Tiếp điểm bị oxy hóa hoặc cháy rỗ
Môi trường ẩm ướt khiến bề mặt tiếp điểm bị oxy hóa, làm tăng điện trở tiếp xúc và sinh nhiệt cục bộ mỗi khi có dòng điện chạy qua. Hồ quang điện phát sinh lặp đi lặp lại trong quá trình đóng cắt dần đốt cháy và làm rỗ bề mặt tiếp điểm theo thời gian. Vì vậy, tiếp điểm hỏng không chỉ làm Aptomat mất tác dụng bảo vệ mà còn là nguồn gốc gây cháy nổ cục bộ bên trong tủ điện.
Cách khắc phục:
- Bước 1: Ngắt điện hoàn toàn, tháo Aptomat ra khỏi tủ điện để kiểm tra trực tiếp tình trạng tiếp điểm.
- Bước 2: Nếu tiếp điểm chỉ bị oxy hóa nhẹ, dùng giấy nhám mịn chà nhẹ để làm sạch bề mặt tiếp xúc.
- Bước 3: Nếu tiếp điểm đã cháy rỗ hoặc mòn sâu, thay Aptomat mới hoàn toàn để đảm bảo an toàn.
Lò xo cơ cấu bị yếu hoặc gãy
Lò xo bên trong Aptomat chịu lực đóng cắt liên tục nên sẽ yếu dần và mất độ đàn hồi sau nhiều năm sử dụng. Khi lò xo không còn đủ lực, cơ cấu đóng cắt hoạt động không dứt khoát, dễ dừng lại ở trạng thái trung gian gây hồ quang kéo dài. Thêm vào đó, lò xo gãy đột ngột có thể khiến Aptomat mất hoàn toàn khả năng ngắt mạch khi xảy ra sự cố nguy hiểm.
Cách khắc phục:
- Bước 1: Quan sát cảm giác khi bật tắt Aptomat, nếu hành trình mềm và không dứt khoát thì lò xo đã có vấn đề.
- Bước 2: Ngắt điện và tháo Aptomat ra để kiểm tra trực tiếp tình trạng cơ cấu lò xo bên trong.
- Bước 3: Thay mới hoàn toàn vì lò xo cơ cấu không thể sửa tại chỗ, tiếp tục sử dụng sẽ gây nguy hiểm cho hệ thống.
Môi trường ẩm ướt và bụi bẩn
Độ ẩm cao xâm nhập vào bên trong Aptomat gây rò điện và làm hỏng các mạch điện tử bảo vệ theo thời gian. Bụi công nghiệp tích tụ dày đặc trên các tiếp điểm và cuộn dây làm cản trở tản nhiệt, khiến Aptomat nóng hơn mức cho phép khi vận hành. Ngoài ra, hóa chất ăn mòn trong không khí nhà máy còn phá hủy lớp cách điện bên trong, làm tăng nguy cơ chập mạch nội bộ.
Cách khắc phục:
- Bước 1: Ngắt điện, dùng khí nén thổi sạch bụi bên trong tủ điện và trên toàn bộ thân Aptomat.
- Bước 2: Kiểm tra gioăng cao su và độ kín của tủ điện, thay thế nếu tủ không còn đảm bảo độ kín cần thiết.
- Bước 3: Thay Aptomat có cấp bảo vệ IP phù hợp nếu môi trường lắp đặt thường xuyên ẩm ướt hoặc nhiều bụi.
Aptomat kém chất lượng hoặc hết tuổi thọ
Aptomat không rõ nguồn gốc thường được sản xuất với vật liệu kém, không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật và dễ hỏng đột ngột mà không có dấu hiệu cảnh báo trước. Aptomat chính hãng cũng có giới hạn tuổi thọ nhất định, thông thường từ 10 đến 15 năm tùy điều kiện vận hành thực tế. Vì vậy, dù chưa có biểu hiện hỏng rõ ràng, Aptomat quá tuổi thọ vẫn tiềm ẩn nguy cơ mất tác dụng bảo vệ bất cứ lúc nào.
Cách khắc phục:
- Bước 1: Kiểm tra thông tin trên thân Aptomat, xác định năm sản xuất và thương hiệu để đánh giá mức độ tin cậy.
- Bước 2: Nếu Aptomat đã sử dụng trên 10 năm hoặc không rõ nguồn gốc, tiến hành thay thế ngay mà không chờ hỏng hẳn.
- Bước 3: Chọn Aptomat chính hãng có thông số kỹ thuật phù hợp, ưu tiên thương hiệu đã được kiểm định và phổ biến trên thị trường.
Cách tháo aptomat
Cách tháo aptomat 1 pha
- Bước 1: Ngắt toàn bộ nguồn điện cấp vào hộp hoặc tủ điện, dùng bút thử điện kiểm tra lại để đảm bảo an toàn tuyệt đối.
- Bước 2: Dùng tua vít tháo lỏng vít đầu dây phía trên và phía dưới Aptomat, nhẹ nhàng rút dây ra và ghi chú vị trí từng dây.
- Bước 3: Dùng tua vít nhỏ chèn vào khe kẹp phía dưới chân Aptomat, bẩy nhẹ ra phía ngoài để nhả khớp khỏi thanh ray DIN.
- Bước 4: Nghiêng Aptomat ra phía trước và kéo lên để tháo hoàn toàn ra khỏi thanh ray một cách dứt khoát.
Cách tháo Aptomat âm tường
- Bước 1: Ngắt nguồn điện tổng, dùng bút thử điện kiểm tra kỹ hộp điện trước khi mở nắp ra ngoài.
- Bước 2: Dùng tua vít tháo vít cố định nắp hộp điện âm tường, nhẹ nhàng lấy nắp ra để lộ Aptomat bên trong.
- Bước 3: Tháo lỏng vít đầu dây phía trên và phía dưới Aptomat, rút từng dây ra và dán nhãn ghi chú vị trí để tránh nhầm lẫn khi đấu lại.
- Bước 4: Tháo vít cố định thân Aptomat vào đế hộp, nhẹ nhàng lấy Aptomat ra ngoài mà không kéo căng phần dây còn lại trong hộp.
Cách tháo aptomat 3 pha
- Bước 1: Ngắt toàn bộ nguồn điện cấp vào tủ điện, dùng thiết bị đo điện kiểm tra kỹ 3 pha trước khi chạm vào Aptomat.
- Bước 2: Chụp ảnh lại toàn bộ sơ đồ đấu dây hiện tại, ghi chú rõ thứ tự pha L1, L2, L3 trên từng đầu dây.
- Bước 3: Dùng tua vít hoặc cờ lê tháo lần lượt 6 đầu vít giữ dây, rút từng dây ra nhẹ nhàng theo đúng thứ tự đã ghi chú.
- Bước 4: Tháo vít hoặc bu lông cố định thân Aptomat vào thanh ray hoặc tấm lắp đặt bên trong tủ điện.
- Bước 5: Dùng hai tay giữ chắc thân Aptomat, kéo ra khỏi vị trí lắp đặt một cách cẩn thận để tránh va đập vào các thiết bị xung quanh.
Một số lưu ý khi sửa chữa aptomat
- Ngắt điện hoàn toàn trước khi thao tác: Tuyệt đối không sửa chữa hay tháo lắp Aptomat khi hệ thống vẫn còn điện, dù chỉ là kiểm tra sơ bộ.
- Dùng bút thử điện kiểm tra lại sau khi ngắt: Nhiều trường hợp ngắt điện nhưng vẫn còn nguồn rò từ mạch khác, bút thử điện giúp xác nhận an toàn tuyệt đối trước khi chạm tay vào thiết bị.
- Không tự sửa chữa cơ cấu bên trong Aptomat: Các bộ phận như lò xo, tiếp điểm và cuộn dây đòi hỏi dụng cụ chuyên dụng, tự tháo ra sửa dễ làm hỏng hoàn toàn và mất tác dụng bảo vệ.
- Ghi chú thứ tự dây trước khi tháo: Đấu nhầm dây vào và dây ra hoặc sai thứ tự pha sẽ khiến hệ thống hoạt động sai chiều, gây hỏng thiết bị phía sau ngay khi đóng điện trở lại.
- Chỉ thay thế Aptomat cùng thông số kỹ thuật: Dòng định mức, điện áp và khả năng cắt ngắn mạch phải khớp với Aptomat cũ, thay sai thông số sẽ khiến hệ thống mất an toàn.
- Không dùng Aptomat đã bị cháy để tạm thời: Aptomat cháy dù vẫn đóng cắt được nhưng không còn khả năng bảo vệ đúng mức, tiếp tục sử dụng tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ rất cao.
- Kiểm tra lại toàn bộ đấu nối sau khi lắp xong: Vít đầu dây cần được siết đủ lực, dây dẫn không bị hở đồng, tránh tình trạng tiếp xúc kém gây phát nhiệt cục bộ khi vận hành.
#Tham khảo: Sửa điện TP.HCM
Câu hỏi thường gặp
Tại sao, aptomat hay bị nhảy?
Aptomat nhảy liên tục là dấu hiệu hệ thống điện đang gặp sự cố, không nên cứ gạt lên mà không tìm nguyên nhân gốc rễ. Có ba nguyên nhân phổ biến nhất khiến Aptomat hay bị nhảy gồm quá tải điện, ngắn mạch và Aptomat đã hỏng hoặc sai thông số.
Vì vậy, cần kiểm tra kỹ hệ thống trước khi đóng điện trở lại để tránh gây hư hỏng nặng hơn cho thiết bị phía sau.
Tại sao, aptomat không gạt lên được?
Aptomat không gạt lên được là tình trạng nguy hiểm, cho thấy hệ thống điện phía sau vẫn đang có sự cố chưa được xử lý triệt để. Cơ cấu bảo vệ bên trong Aptomat tự khóa lại để ngăn đóng điện vào đường dây đang có vấn đề, đây là tính năng bảo vệ chủ động. Ngoài ra, bản thân Aptomat cũng có thể đã hỏng cơ cấu đóng cắt bên trong sau nhiều lần tác động liên tiếp.