Cầu dao đảo chiều là thiết bị chuyển mạch chuyên dụng, cho phép đảo chiều quay động cơ điện hoặc chuyển đổi nguồn điện giữa hai hệ thống một cách nhanh chóng và an toàn. Đấu sai sơ đồ cầu dao đảo chiều khiến động cơ không đảo chiều được hoặc gây ngắn mạch hai nguồn điện khi chuyển mạch, tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ nghiêm trọng. Thợ Việt hướng dẫn chi tiết cách đấu cầu dao đảo chiều đúng kỹ thuật, an toàn và dễ thực hiện ngay trong bài viết dưới đây.
Hướng dẫn đấu cầu dao đảo chiều
Cầu dao đảo chiều là gì?
Cầu dao đảo chiều là khí cụ điện cơ khí có 3 vị trí gạt ON-OFF-ON, cho phép chuyển đổi thủ công linh hoạt giữa hai nguồn điện độc lập như điện lưới và máy phát điện, hoặc đảo chiều quay động cơ bằng cách hoán đổi thứ tự pha trong mạch động lực.
Nhờ có vị trí OFF trung gian, cầu dao đảo chiều đảm bảo ngắt hoàn toàn nguồn điện trước khi chuyển sang trạng thái đối diện, tránh hoàn toàn nguy cơ chập nguồn hay đấu nối sai trong quá trình chuyển mạch thực tế.
Cấu tạo cầu dao đảo chiều
- Cơ cấu chuyển mạch 3 vị trí: Bộ phận cơ khí trung tâm thực hiện chuyển đổi tiếp điểm giữa 3 vị trí ON-OFF-ON, đảm bảo chỉ một trong hai nguồn điện được kết nối tại một thời điểm và vị trí OFF ngắt hoàn toàn cả hai nguồn.
- Tiếp điểm động và tiếp điểm tĩnh: Làm từ hợp kim bạc hoặc đồng chịu được hồ quang điện khi chuyển mạch, tiếp điểm động di chuyển theo cơ cấu gạt và tiếp xúc với tiếp điểm tĩnh tương ứng ở từng vị trí.
- Lò xo hồi vị: Giữ cơ cấu chuyển mạch chắc chắn tại từng vị trí gạt, đảm bảo tiếp điểm tiếp xúc hoàn toàn và không bị rung lỏng trong quá trình vận hành có rung động.
- Chân đấu nối: Gồm 3 nhóm chân tương ứng với nguồn 1, nguồn 2 và tải đầu ra, được bố trí rõ ràng trên thân cầu dao và ký hiệu đầy đủ giúp xác định đúng vị trí đấu nối trước khi thi công.
- Vỏ bảo vệ: Làm từ nhựa cứng chịu nhiệt và chịu lực cơ học cao, bảo vệ các tiếp điểm bên trong khỏi bụi bẩn, độ ẩm và tác động va chạm từ môi trường công nghiệp trong quá trình vận hành lâu dài.
Sơ đồ cầu dao đảo chiều
Sơ đồ cầu dao đảo chiều gồm hai nguồn điện đầu vào độc lập và một đầu ra chung đến tải, được chuyển đổi qua cơ cấu 3 vị trí ON-OFF-ON đảm bảo chỉ một nguồn được kết nối với tải tại một thời điểm.
Vị trí OFF trung gian ngắt hoàn toàn cả hai nguồn khỏi tải, đảm bảo an toàn tuyệt đối trong quá trình chuyển đổi giữa hai trạng thái hoạt động mà không gây chập nguồn.
Vì vậy, xác định đúng nhóm chân đầu vào nguồn 1, nguồn 2 và nhóm chân đầu ra tải trước khi đấu nối là bước quan trọng nhất để cầu dao hoạt động đúng chức năng.
Sơ đồ nguyên lý cơ bản
| Thành phần | Kết nối |
| Nguồn 1 đầu vào | Đấu vào nhóm chân L1, L2, L3 phía nguồn 1 của cầu dao |
| Nguồn 2 đầu vào | Đấu vào nhóm chân L1, L2, L3 phía nguồn 2 của cầu dao |
| Đầu ra tải | Đấu từ nhóm chân T1, T2, T3 của cầu dao đến thiết bị hoặc tủ điện phân phối |
| Dây trung tính | Đấu thẳng từ nguồn đến tải, không qua cầu dao đảo chiều |
| Dây tiếp đất | Đấu thẳng từ nguồn đến vỏ thiết bị và tải phía sau |
Trạng thái hoạt động của mạch
| Vị trí gạt | Nguồn 1 | Nguồn 2 | Trạng thái tải |
| ON vị trí 1 | Kết nối với tải | Ngắt hoàn toàn | Nhận điện từ nguồn 1 |
| OFF trung gian | Ngắt hoàn toàn | Ngắt hoàn toàn | Không có điện |
| ON vị trí 2 | Ngắt hoàn toàn | Kết nối với tải | Nhận điện từ nguồn 2 |
Sơ đồ đấu đảo chiều động cơ
| Vị trí gạt | Thứ tự pha đến động cơ | Chiều quay động cơ |
| ON vị trí 1 | L1, L2, L3 theo thứ tự thuận | Quay thuận chiều |
| OFF trung gian | Ngắt hoàn toàn | Dừng hoàn toàn |
| ON vị trí 2 | L1, L3, L2 hoán đổi 2 pha | Quay ngược chiều |
Nguyên tắc hoạt động của cầu dao đảo chiều
Cầu dao đảo chiều hoạt động dựa trên nguyên lý chuyển mạch cơ học 3 vị trí, cơ cấu bên trong chuyển đổi kết nối giữa hai nguồn điện độc lập và tải đầu ra thông qua hệ thống tiếp điểm động và tiếp điểm tĩnh tương ứng.
Vị trí OFF trung gian đảm bảo ngắt hoàn toàn cả hai nguồn khỏi tải trước khi chuyển sang trạng thái đối diện, tránh tuyệt đối nguy cơ chập nguồn trong quá trình chuyển mạch thực tế. Vì vậy, người vận hành bắt buộc phải gạt qua vị trí OFF trung gian trước khi chuyển sang vị trí ON đối diện, không được gạt thẳng từ ON vị trí 1 sang ON vị trí 2.
- Trạng thái ON vị trí 1: Cơ cấu chuyển mạch kéo tiếp điểm động tiếp xúc với nhóm tiếp điểm tĩnh nguồn 1, kết nối hoàn toàn nguồn 1 với tải và ngắt hoàn toàn nguồn 2 khỏi mạch điện.
- Trạng thái OFF trung gian: Cơ cấu chuyển mạch đưa tiếp điểm động về vị trí giữa, ngắt hoàn toàn cả hai nguồn khỏi tải đồng thời, đảm bảo an toàn tuyệt đối trong quá trình chuyển đổi giữa hai trạng thái.
- Trạng thái ON vị trí 2: Cơ cấu chuyển mạch kéo tiếp điểm động tiếp xúc với nhóm tiếp điểm tĩnh nguồn 2, kết nối hoàn toàn nguồn 2 với tải và ngắt hoàn toàn nguồn 1 khỏi mạch điện.
- Nguyên lý đảo chiều động cơ: Khi chuyển từ vị trí 1 sang vị trí 2, sơ đồ bên trong cầu dao tự động hoán đổi 2 trong 3 pha đến động cơ, tạo ra từ trường quay ngược chiều và khiến động cơ quay ngược lại so với chiều ban đầu.
5 Cách đấu cầu dao đảo chiều
Đấu cầu dao đảo chiều cho máy bơm
Cầu dao đảo chiều cho máy bơm giúp đảo chiều quay động cơ bơm khi cần thay đổi chiều bơm nước, ứng dụng phổ biến trong hệ thống bơm tuần hoàn và bơm thoát nước công nghiệp.
Trước khi đấu nối cần xác định rõ chiều quay thuận và chiều quay ngược của động cơ bơm, đảm bảo chiều quay đúng tương ứng với từng vị trí gạt cầu dao. Ngoài ra, cần lắp thêm aptomat bảo vệ phía trước cầu dao đảo chiều để bảo vệ động cơ bơm khỏi quá tải và ngắn mạch trong quá trình vận hành.
- Bước 1: Ngắt điện hoàn toàn, xác định rõ 3 nhóm chân nguồn vào và chân tải ra trên thân cầu dao đảo chiều trước khi tiến hành đấu nối.
- Bước 2: Đấu 3 dây pha L1, L2, L3 từ aptomat bảo vệ vào nhóm chân đầu vào phía nguồn của cầu dao đảo chiều theo đúng thứ tự pha.
- Bước 3: Đấu 3 dây đầu ra từ nhóm chân tải T1, T2, T3 của cầu dao đến 3 đầu dây U1, V1, W1 của động cơ bơm.
- Bước 4: Kiểm tra sơ đồ nội bộ cầu dao đảo chiều, xác nhận vị trí ON thứ hai hoán đổi đúng 2 trong 3 pha đến động cơ để tạo chiều quay ngược.
- Bước 5: Đóng điện thử ở vị trí ON thứ nhất, xác nhận chiều quay đúng của bơm, gạt về OFF rồi chuyển sang vị trí ON thứ hai kiểm tra chiều quay ngược.
Đấu cầu dao đảo chiều máy phát điện
Cầu dao đảo chiều máy phát điện cho phép chuyển đổi thủ công giữa nguồn điện lưới và nguồn máy phát khi mất điện, đảm bảo cung cấp điện liên tục cho hệ thống tải phía sau. Vị trí OFF trung gian ngắt hoàn toàn cả hai nguồn trước khi chuyển đổi, tránh tuyệt đối nguy cơ hòa nguồn điện lưới với máy phát gây hỏng thiết bị và nguy hiểm cho thợ điện lưới.
Vì vậy, cầu dao đảo chiều máy phát điện bắt buộc phải có khóa liên động cơ học ngăn chuyển thẳng từ vị trí ON lưới sang ON máy phát mà không qua vị trí OFF trung gian.
- Bước 1: Ngắt điện hoàn toàn cả lưới điện và máy phát, xác định rõ nhóm chân đầu vào nguồn lưới, nguồn máy phát và nhóm chân đầu ra tải trên thân cầu dao.
- Bước 2: Đấu 3 dây pha từ aptomat nguồn lưới vào nhóm chân đầu vào nguồn 1 của cầu dao đảo chiều theo đúng thứ tự pha L1, L2, L3.
- Bước 3: Đấu 3 dây pha từ aptomat máy phát vào nhóm chân đầu vào nguồn 2 của cầu dao đảo chiều theo đúng thứ tự pha tương ứng.
- Bước 4: Đấu 3 dây đầu ra từ nhóm chân tải T1, T2, T3 của cầu dao đến tủ điện phân phối tải phía sau.
- Bước 5: Đấu dây trung tính thẳng từ cả hai nguồn về thanh N chung trong tủ điện, đóng điện thử và kiểm tra chuyển đổi đúng nguồn theo từng vị trí gạt cầu dao.
Đấu cầu dao đảo chiều 1 pha tự động
Cầu dao đảo chiều 1 pha tự động kết hợp với relay điện áp hoặc ATS để tự động chuyển đổi giữa hai nguồn điện khi phát hiện mất điện, không cần người vận hành can thiệp thủ công trong quá trình chuyển đổi.
Mạch điều khiển tự động nhận tín hiệu từ relay điện áp giám sát nguồn lưới, khi điện áp lưới mất hoặc sụt giảm dưới ngưỡng cho phép thì tự động kích hoạt cơ cấu chuyển mạch sang nguồn dự phòng.
Ngoài ra, cần đấu thêm mạch trễ thời gian để tránh chuyển đổi nguồn liên tục khi điện áp lưới dao động trong thời gian ngắn.
- Bước 1: Ngắt điện hoàn toàn, xác định rõ sơ đồ đấu nối mạch điều khiển tự động và mạch động lực của cầu dao đảo chiều 1 pha trước khi thi công.
- Bước 2: Đấu dây pha và trung tính nguồn lưới vào nhóm chân đầu vào nguồn 1, đấu dây pha và trung tính nguồn dự phòng vào nhóm chân đầu vào nguồn 2.
- Bước 3: Đấu relay điện áp giám sát song song với nguồn lưới tại nhóm chân đầu vào nguồn 1 để theo dõi điện áp lưới liên tục.
- Bước 4: Đấu đầu ra tiếp điểm relay điện áp vào mạch điều khiển cơ cấu chuyển mạch tự động, đảm bảo relay tác động đúng khi điện áp lưới mất hoặc sụt dưới ngưỡng cài đặt.
- Bước 5: Đấu dây đầu ra tải từ nhóm chân T của cầu dao đến thiết bị tải, đóng điện thử và kiểm tra chuyển đổi tự động bằng cách ngắt thử nguồn lưới để xác nhận hệ thống hoạt động đúng.
Đấu cầu dao đảo chiều 1 pha 3 nguồn điện
Cầu dao đảo chiều 1 pha 2 nguồn điện cho phép chuyển đổi thủ công giữa hai nguồn điện 1 pha độc lập, ứng dụng phổ biến trong các hộ gia đình và cơ sở kinh doanh nhỏ cần nguồn điện dự phòng khi mất điện lưới.
Sơ đồ đấu nối đơn giản hơn hệ thống 3 pha, chỉ cần đấu dây pha và trung tính của từng nguồn vào đúng nhóm chân tương ứng trên cầu dao đảo chiều 1 pha. Thêm vào đó, cần đảm bảo công suất mỗi nguồn điện đủ lớn để cung cấp cho toàn bộ tải phía sau trong quá trình vận hành thực tế.
- Bước 1: Ngắt điện hoàn toàn cả hai nguồn, xác định rõ nhóm chân đầu vào nguồn 1, nguồn 2 và nhóm chân đầu ra tải trên thân cầu dao 1 pha.
- Bước 2: Đấu dây pha và trung tính của nguồn 1 vào nhóm chân đầu vào nguồn 1, siết chặt vít đầu dây đảm bảo tiếp xúc chắc chắn.
- Bước 3: Đấu dây pha và trung tính của nguồn 2 vào nhóm chân đầu vào nguồn 2, đảm bảo đúng cực pha và trung tính để tránh đấu nhầm gây ngắn mạch.
- Bước 4: Đấu dây đầu ra tải từ nhóm chân T của cầu dao đến tủ điện phân phối hoặc thiết bị tải cần cấp điện phía sau.
- Bước 5: Đóng điện thử từng nguồn riêng lẻ, gạt cầu dao về từng vị trí ON và kiểm tra điện áp đầu ra để xác nhận mỗi nguồn cấp điện đúng cho tải phía sau.
Đấu cầu dao đảo chiều 1 pha 2 nguồn điện
Cầu dao đảo chiều 1 pha 3 nguồn điện sử dụng hai cầu dao đảo chiều đấu nối tiếp nhau, cho phép chuyển đổi linh hoạt giữa 3 nguồn điện độc lập tùy theo nhu cầu sử dụng thực tế. Sơ đồ đấu nối phức tạp hơn so với 2 nguồn, cần xác định rõ thứ tự ưu tiên của từng nguồn và đảm bảo không thể kết nối đồng thời hai nguồn bất kỳ với tải trong cùng một lúc.
Ngoài ra, cần lắp aptomat bảo vệ riêng biệt cho từng nguồn trước khi đấu vào cầu dao để đảm bảo an toàn và dễ dàng cách ly từng nguồn khi cần bảo trì.
- Bước 1: Ngắt điện hoàn toàn cả 3 nguồn, chuẩn bị 2 cầu dao đảo chiều 1 pha và xác định rõ sơ đồ đấu nối tiếp giữa hai cầu dao trước khi thi công.
- Bước 2: Đấu dây pha và trung tính nguồn 1 vào nhóm chân đầu vào nguồn 1 của cầu dao thứ nhất, đấu nguồn 2 vào nhóm chân đầu vào nguồn 2 của cầu dao thứ nhất.
- Bước 3: Đấu đầu ra tải của cầu dao thứ nhất vào nhóm chân đầu vào nguồn 1 của cầu dao thứ hai để tạo mạch nối tiếp giữa hai cầu dao.
- Bước 4: Đấu dây pha và trung tính nguồn 3 vào nhóm chân đầu vào nguồn 2 của cầu dao thứ hai, hoàn thành sơ đồ đấu nối 3 nguồn độc lập.
- Bước 5: Đấu dây đầu ra tải từ nhóm chân T của cầu dao thứ hai đến tải phía sau, đóng điện thử từng nguồn và kiểm tra toàn bộ trạng thái chuyển đổi để xác nhận hệ thống hoạt động đúng yêu cầu.
Đấu cầu dao đảo chiều 3 pha 3 nguồn điện
Cầu dao đảo chiều 3 pha 3 nguồn điện sử dụng hai cầu dao đảo chiều 3 pha đấu nối tiếp, cho phép chuyển đổi linh hoạt giữa 3 nguồn điện 3 pha độc lập trong các nhà máy và xưởng sản xuất có yêu cầu dự phòng điện phức tạp.
Sơ đồ đấu nối yêu cầu đảm bảo đúng thứ tự pha L1, L2, L3 của cả 3 nguồn khi đấu vào cầu dao, sai thứ tự pha gây quay ngược chiều động cơ và hỏng thiết bị ngay khi chuyển nguồn. Vì vậy, cần kiểm tra thứ tự pha của từng nguồn bằng đồng hồ đo thứ tự pha trước khi đấu nối để đảm bảo cả 3 nguồn có cùng thứ tự pha tương ứng.
- Bước 1: Ngắt điện hoàn toàn cả 3 nguồn 3 pha, chuẩn bị 2 cầu dao đảo chiều 3 pha và kiểm tra thứ tự pha của từng nguồn bằng đồng hồ đo thứ tự pha.
- Bước 2: Đấu 3 dây pha L1, L2, L3 của nguồn 1 vào nhóm chân đầu vào nguồn 1 của cầu dao thứ nhất theo đúng thứ tự pha tương ứng.
- Bước 3: Đấu 3 dây pha của nguồn 2 vào nhóm chân đầu vào nguồn 2 của cầu dao thứ nhất, đảm bảo thứ tự pha L1, L2, L3 tương ứng đúng với nguồn 1.
- Bước 4: Đấu đầu ra tải T1, T2, T3 của cầu dao thứ nhất vào nhóm chân đầu vào nguồn 1 của cầu dao thứ hai để tạo mạch nối tiếp giữa hai cầu dao 3 pha.
- Bước 5: Đấu 3 dây pha của nguồn 3 vào nhóm chân đầu vào nguồn 2 của cầu dao thứ hai, đấu đầu ra tải đến tủ phân phối, đóng điện thử và kiểm tra toàn bộ trạng thái chuyển đổi để xác nhận hệ thống hoạt động đúng yêu cầu.
Như vậy, chúng ta cũng đã cùng điểm qua 5 cách để đấu cầu dao điện đảo chiều. Tuy nhiên, nếu quý anh/chị cần tìm thợ điện hãy liên hệ ngay Thợ Việt qua số Hotline: 1800 8122 (miễn phí) để được tư vấn.