Rơ le 4 chân là linh kiện điều khiển phổ biến trong các mạch điện tự động, đấu sai chân tiếp điểm khiến mạch không hoạt động hoặc gây chập cháy thiết bị phía sau. Nắm vững cách đấu rơ le 4 chân đúng kỹ thuật giúp mạch điều khiển vận hành ổn định, bảo vệ thiết bị hiệu quả và dễ dàng xử lý sự cố khi cần thiết. Thợ Việt hướng dẫn chi tiết cách đấu rơ le 4 chân đúng kỹ thuật, an toàn và dễ thực hiện ngay trong bài viết dưới đây.

Hướng dẫn đấu rơ le 4 chân

Rơ le 4 chân là gì?

Rơ le 4 chân hay còn gọi là relay 4 chân, là công tắc điện từ tự động hoạt động dựa trên nguyên lý cảm ứng từ, cho phép dùng dòng điện nhỏ từ mạch điều khiển để đóng ngắt dòng điện lớn hơn trong mạch động lực phía sau.

Nhờ khả năng cách ly hoàn toàn giữa mạch điều khiển và mạch tải, rơ le 4 chân trở thành linh kiện không thể thiếu trong các hệ thống tự động hóa, bảo vệ mạch điện và điều khiển từ xa trong công nghiệp lẫn dân dụng.

Cấu tạo của rơ le 4 chân

Rơ le 4 chân có cấu tạo gồm hai phần chính là mạch điều khiển và mạch tải, được cách ly hoàn toàn với nhau bên trong vỏ nhựa cứng chịu nhiệt để đảm bảo an toàn trong quá trình vận hành.

Cuộn dây điện từ (cuộn hút): Nhận điện áp điều khiển từ mạch ngoài, tạo ra từ trường kéo lõi thép di động để đóng tiếp điểm trong mạch tải phía sau.
Lõi thép di động: Được kéo vào bên trong cuộn dây khi có từ trường, tạo ra lực cơ học để đóng tiếp điểm và mở ra khi ngắt điện nhờ lò xo hồi vị.
Tiếp điểm đóng ngắt: Bộ phận trực tiếp đóng ngắt dòng điện trong mạch tải, thường làm từ hợp kim bạc hoặc đồng để chịu được hồ quang điện khi vận hành liên tục.
Vỏ bảo vệ: Làm từ nhựa cứng chịu nhiệt, bảo vệ linh kiện bên trong khỏi bụi bẩn và độ ẩm, mặt trên in sơ đồ chân rõ ràng giúp xác định đúng vị trí trước khi đấu nối.

Nguyên lý hoạt động của rơ le 4 chân

Rơ le 4 chân hoạt động dựa trên nguyên lý cảm ứng điện từ, khi cuộn hút được cấp điện sẽ tạo từ trường kéo lõi thép đóng tiếp điểm mạch tải, ngắt điện thì lò xo hồi vị đẩy lõi thép trở về và mở tiếp điểm tức thì. Toàn bộ quá trình đóng ngắt diễn ra trong vài mili giây, cho phép rơ le phản hồi nhanh với tín hiệu điều khiển mà không cần can thiệp thủ công. Vì vậy, rơ le 4 chân được ứng dụng rộng rãi trong các mạch tự động hóa yêu cầu độ tin cậy cao trong môi trường công nghiệp.

Trạng thái khi chưa cấp điện cuộn hút

Khi chưa có điện áp điều khiển, cuộn hút không tạo ra từ trường nên lõi thép ở trạng thái nghỉ và tiếp điểm trong mạch tải ở trạng thái mở hoàn toàn. Lò xo hồi vị giữ lõi thép ở vị trí ban đầu, đảm bảo tiếp điểm không đóng ngẫu nhiên khi chưa có tín hiệu điều khiển từ mạch ngoài. Trạng thái này được gọi là thường mở, mạch tải hoàn toàn bị ngắt và thiết bị phía sau không nhận được điện để hoạt động.

Trạng thái khi cấp điện cuộn hút

Khi có điện áp điều khiển đưa vào hai chân cuộn hút, dòng điện chạy qua cuộn dây tạo ra từ trường đủ mạnh để kéo lõi thép di động đóng tiếp điểm trong mạch tải. Tiếp điểm đóng lại tạo thành mạch kín, cho phép dòng điện lớn trong mạch tải chạy qua và cấp điện cho thiết bị phía sau hoạt động bình thường. Đèn LED báo trạng thái trên thân rơ le sáng lên đồng thời, giúp người vận hành xác nhận nhanh rơ le đã hoạt động mà không cần dùng dụng cụ đo kiểm tra.

Trạng thái khi ngắt điện cuộn hút

Khi ngắt điện áp điều khiển, từ trường trong cuộn hút biến mất tức thì khiến lực kéo điện từ không còn tác động lên lõi thép di động. Lò xo hồi vị đẩy lõi thép trở về vị trí ban đầu, kéo tiếp điểm mở ra và ngắt hoàn toàn dòng điện trong mạch tải phía sau. Thiết bị kết nối với mạch tải dừng hoạt động ngay lập tức, hoàn thành một chu kỳ đóng ngắt hoàn chỉnh của rơ le 4 chân.

Cách đấu rơ le 4 chân ngay tại nhà

Bước 1: Ngắt điện và chuẩn bị

Ngắt toàn bộ nguồn điện tại cầu dao tổng, dùng bút thử điện kiểm tra lại tại vị trí lắp đặt để đảm bảo không còn điện trước khi thao tác đấu nối.

Bước 2: Xác định 4 chân của rơ le

Quan sát sơ đồ chân in trên thân rơ le, xác định rõ 2 chân cuộn hút ký hiệu A1, A2 và 2 chân tiếp điểm ký hiệu 30, 87 hoặc COM, NO tùy theo nhà sản xuất.

Bước 3: Đấu nguồn điều khiển vào cuộn hút

Đấu dây dương hoặc dây pha từ nguồn điều khiển vào chân A1, đấu dây âm hoặc dây trung tính vào chân A2 của cuộn hút rơ le.

Bước 4: Đấu dây tải vào tiếp điểm

Đấu dây nguồn mạch tải vào chân COM, đấu dây dẫn đến thiết bị cần điều khiển vào chân NO để mạch tải đóng lại khi cuộn hút được cấp điện.

Bước 5: Kiểm tra lại toàn bộ đấu nối

Đối chiếu lại từng đầu dây với sơ đồ chân trên thân rơ le, siết chặt toàn bộ vít đầu dây và xác nhận không có điểm đấu nối nào bị lỏng hoặc hở đồng.

Bước 6: Cấp điện và kiểm tra hoạt động

Cấp điện điều khiển vào cuộn hút, lắng nghe tiếng click đóng tiếp điểm và kiểm tra đèn LED báo trạng thái để xác nhận rơ le hoạt động đúng trước khi đấu nối tải thực tế.

Những lưu ý khi đấu rơ le 4 chân

Ngắt điện hoàn toàn trước khi đấu nối: Tuyệt đối không thao tác đấu dây khi mạch điện vẫn còn nguồn, dù điện áp điều khiển chỉ 12V hay 24V vẫn tiềm ẩn nguy cơ chập mạch gây hỏng linh kiện.
Xác định đúng điện áp cuộn hút trước khi đấu: Cuộn hút có nhiều mức điện áp khác nhau như 5V, 12V, 24V và 220V, cấp sai điện áp sẽ làm cháy cuộn hút ngay khi đóng điện lần đầu.
Kiểm tra dòng điện định mức tiếp điểm trước khi đấu tải: Dòng điện tải vượt quá dòng định mức tiếp điểm làm hồ quang điện mạnh, đốt cháy bề mặt tiếp điểm và làm rơ le hỏng nhanh hơn nhiều so với tuổi thọ thiết kế.
Đấu đúng chân COM và NO theo sơ đồ trên thân rơ le: Đấu nhầm chân tiếp điểm khiến mạch tải không hoạt động hoặc luôn ở trạng thái đóng dù cuộn hút chưa được cấp điện điều khiển.
Không dùng rơ le 4 chân cho tải cảm kháng lớn: Động cơ và cuộn dây biến áp tạo ra dòng khởi động lớn gấp nhiều lần dòng định mức, dễ làm hỏng tiếp điểm rơ le chỉ sau vài lần đóng ngắt liên tiếp.
Lắp diode bảo vệ song song với cuộn hút một chiều: Cuộn hút DC khi ngắt điện tạo ra xung điện áp ngược cao, lắp diode 1N4007 song song với cuộn hút giúp triệt tiêu xung này và bảo vệ mạch điều khiển phía trước.
Kiểm tra tiếng click khi cấp điện điều khiển: Rơ le hoạt động bình thường sẽ phát ra tiếng click rõ ràng khi đóng tiếp điểm, không nghe tiếng click có thể do cuộn hút bị hỏng hoặc điện áp điều khiển chưa đủ ngưỡng tác động.

Như vậy, chúng ta cũng đã cùng điểm qua một số thông tin về rơ le 4 chân và cách làm đúng cách. Tuy nhiên, nếu quý anh/chị cần tìm thợ điện để lắp đặt hãy liên hệ ngay 1800 8122 (miễn phí) để Thợ Việt tư vấn cho mình nhé!